Halve MantelWat Sulpicius daarna schreef

Na het boek

Het Leven eindigt voordat Martinus sterft.

Sulpicius voltooide Het leven van Sint-Maarten omstreeks 396, toen Martinus nog leefde. Het boek heeft dus geen sterfscène. Die staat, met nog heel wat meer, in wat hij daarna schreef: drie brieven, een reeks dialogen en een wereldgeschiedenis.

Wie was Sulpicius?

Sulpicius Severus werd omstreeks 360 geboren in een adellijke familie in Aquitanië, in het zuidwesten van Gallië. Hij studeerde rechten en was een bekend advocaat. Nadat zijn vrouw jong was gestorven, gaf hij zijn loopbaan op, aangemoedigd door zijn schoonmoeder Bassula en zijn vriend Paulinus van Nola, en maakte hij van zijn landgoed in Primuliacum een religieuze gemeenschap. Hij bezocht Martinus in Tours, en zegt dat hij zijn informatie van Martinus zelf had en van wie met hem samenleefden.

Drie brieven

De eerste, aan Eusebius, is een antwoord aan een criticus. Martinus, van wie werd gezegd dat hij branden had gestopt, had er net zelf brandwonden bij opgelopen. Sulpicius vertelt het hele verhaal: Martinus sliep in een kamer naast een kerk, schoof het strobed weg omdat het te zacht was, en het stro vatte vlam door de verwarming. Eerst worstelde hij met de vergrendelde deur, daarna bad hij, en de monniken vonden hem ongedeerd. Martinus gaf zelf toe dat hij laat was gaan bidden.

De tweede, aan de diaken Aurelius, beschrijft een halve droom bij het ochtendgloren: Martinus in het wit, die het boek ophoudt en de schrijver ervan zegent, en dan opstijgt tot hij uit het zicht is. Er kwam een dienaar binnen. Uit Tours waren twee monniken aangekomen met het bericht dat Martinus dood was.

De derde, aan Bassula, is de dood zelf. Martinus gaat naar Candes om vrede te stichten onder ruziënde geestelijken, wordt ziek en bidt de woorden hieronder. Hij vraagt of hij op een boetekleed en as mag liggen, en wil niet op zijn zij worden gedraaid, zodat hij naar de hemel kan blijven kijken. Bijna tweeduizend monniken zouden naar de begrafenis zijn gekomen.

Heer, als uw volk mij nog nodig heeft, weiger ik het werk niet; uw wil geschiede.
Sulpicius Severus, Brief 3

De Dialogen

Omstreeks 404 schreef Sulpicius een gesprek tussen hemzelf, zijn vriend Postumianus, net terug van drie jaar in het Oosten, en Gallus, een leerling van Martinus. Postumianus beschrijft de monniken van Egypte. Gallus antwoordt met verhalen over Martinus die niet in het Leven staan. De strekking wordt openlijk uitgesproken: alles wat de woestijnvaders ieder apart deden, deed Martinus in zijn eentje.

Zes verhalen uit de Dialogen

  • De tweede mantel

    Als bisschop, in de winter op weg naar de kerk, zegt Martinus tegen zijn aartsdiaken dat hij een halfnaakte bedelaar moet kleden. De aartsdiaken treuzelt. Martinus trekt stilletjes zijn eigen tuniek uit, geeft die weg, en weigert daarna aan de dienst te beginnen voordat ‘de arme’ is gekleed. Hij bedoelt zichzelf. Hij gaat voor in een goedkoop, ruw kledingstuk dat in de haast is gekocht. (II, 1–2)

  • De brandende troon

    Keizer Valentinianus beveelt de paleisdeuren voor Martinus dicht te houden. Na zeven dagen vasten loopt Martinus toch naar binnen. De keizer weigert op te staan, tot er vlammen over zijn zetel slaan. De verteller geeft toe dat hij het niet zelf heeft gezien. (II, 5)

  • De keizerin aan tafel

    De vrouw van keizer Maximus kookt eigenhandig een maal voor Martinus en dient het staand op, als een dienares. Het gebeurde één keer, zegt de verteller, toen Martinus in zijn zeventigste levensjaar was. Die opmerking is een van de redenen waarom sommige historici zijn geboorte in 316 plaatsen. (II, 6–7)

  • De haas

    Martinus komt jagers tegen van wie de honden op het punt staan een uitgeputte haas te pakken. Hij beveelt de honden te stoppen, en ze blijven staan alsof ze vastgebonden zijn, tot de haas weg is. Over een pas geschoren schaap zegt hij: zij heeft zich aan het evangelie gehouden; ze had twee mantels en heeft er één weggegeven. (II, 9–10)

  • Brictius

    Brictius, een priester die in Martinus’ eigen klooster is grootgebracht, stormt binnen en beledigt hem: Martinus is bezoedeld door zijn jaren als soldaat en door al zijn visioenen niet goed meer bij zijn hoofd. Martinus antwoordt vriendelijk en weigert hem ooit weg te sturen. “Als Christus Judas heeft verdragen, waarom zou ik Brictius dan niet verdragen?” Brictius volgde hem op als bisschop. (III, 15)

  • De bestseller

    Postumianus zegt dat hij het Leven overal aantrof waar hij kwam: in Rome, waar de boekhandelaren opgetogen waren omdat niets sneller verkocht, in Carthago, in Alexandrië, en in de handen van een oude man in de Egyptische woestijn. Dit is Sulpicius die reclame maakt voor zijn eigen boek. Het is ook een goede aanwijzing dat het boek zich snel verspreidde. (I, 23)

De Kroniek

Omstreeks 403 publiceerde Sulpicius ook een korte wereldgeschiedenis, van de schepping tot zijn eigen tijd. De laatste hoofdstukken zijn de belangrijkste bron voor het proces tegen Priscillianus en voor Martinus’ poging het tegen te houden.

Wie daarna kwamen

In de jaren 460 zette Paulinus van Périgueux het Leven en de Dialogen op verzen, in zes boeken, voor bisschop Perpetuus van Tours, die de basiliek boven het graf herbouwde. Tussen 573 en 576 deed Venantius Fortunatus het nog eens, in vier boeken.

Gregorius, bisschop van Tours van 573 tot 594, schreef vier boeken over wonderen bij het graf, vele uit zijn eigen tijd. Zijn Geschiedenis van de Franken levert de data die Sulpicius wegliet, en het verhaal over de ruzie tussen de mannen van Tours en die van Poitiers om het lichaam.

Waar je ze kunt lezen

Het Leven staat gratis op deze site. De Brieven, de Dialogen en de Kroniek zijn online in het Engels te lezen in de vertaling van Alexander Roberts uit 1894, die tot het publieke domein behoort, bij New Advent en bij de Christian Classics Ethereal Library. Een ingekorte Engelse vertaling van Gregorius’ Geschiedenis van de Franken (Ernest Brehaut, 1916) staat in het Internet History Sourcebook van Fordham University.

Lees verder

Martinus in de kunst →De man die nee zei →Patroon van wat? →Feit of legende? → Lees het boek, gratis

Bronnen: Sulpicius Severus, Brieven 1–3, Dialogen en Kroniek (vertaling van Alexander Roberts, 1894, in hedendaagse bewoordingen); Gregorius van Tours, Geschiedenis van de Franken I, 48. De Dialogen zijn hier in drie boeken genummerd, zoals in die vertaling; sommige uitgaven tellen er twee. Fout gevonden? Laat het ons weten

Lees het boek