Nửa Tấm Áo ChoàngĐiều ta thật sự biết
Sự thật hay truyền thuyết?
Một cuốn sách, do một người bạn viết.
Gần như mọi điều ta biết về Martinô đều đến từ một tác giả, Sulpicius Severus, người quen biết và ngưỡng mộ ngài. Trong những điều người ta kể về Martinô, có điều vững chắc, có điều các nhà sử học còn tranh cãi, và có điều được thêm vào nhiều thế kỷ sau. Trang này phân loại những khẳng định quen thuộc nhất.
Rắc rối với nguồn tư liệu
Sulpicius nói ông viết điều có thật, và ông nghe được từ chính Martinô cùng những người sống với ngài. Nhưng ông viết để ca ngợi, ông dựng các cảnh theo khuôn mẫu Kinh Thánh, và ông có mối bất hòa riêng với các giám mục Gallia. Ngay lúc sinh thời đã có người nghi ngờ ông. Trong Đối thoại của ông, một nhân vật thuật lại rằng có người đã tố Sulpicius kể nhiều điều dối trá trong sách, và một nhân vật khác bắt đầu nêu tên nhân chứng còn sống cho từng phép lạ vì người nghe hoài nghi.
Năm 1912, nhà sử học Pháp E.-Ch. Babut lập luận rằng phần lớn cuốn Cuộc đời là hư cấu văn chương. Hippolyte Delehaye trả lời ông rất dài vào năm 1920. Các học giả về sau như Jacques Fontaine và Clare Stancliffe chọn lối giữa: Sulpicius thuật lại người thật việc thật, nhưng ông cách điệu hóa, và mỗi câu chuyện phải được cân nhắc riêng.
Mười sáu khẳng định
- Có trong sách
Ngài cắt đôi áo choàng cho một người ăn xin ở Amiens
Cuộc đời, ch. 3. Một mùa đông khắc nghiệt, cổng thành, một người ăn xin mà ai cũng đi ngang qua. Martinô chỉ còn lại tấm áo choàng nhà binh, dùng kiếm cắt nó làm đôi và giữ lại một nửa. Vài người đứng xem bật cười. Sulpicius là nguồn duy nhất và không cho biết năm nào.
- Không có trong sách
Ngài đang cưỡi ngựa
Văn bản không nhắc đến con ngựa nào. Martinô quả có phục vụ trong một đơn vị kỵ binh, nên không phải là không thể, nhưng hình ảnh người kỵ sĩ cúi xuống từ yên ngựa đến từ nghệ thuật trung cổ.
- Họa sĩ chọn
Áo choàng màu đỏ
Sulpicius không cho biết màu gì. Một số tác giả cho rằng kỵ binh cận vệ mặc màu trắng, và đó là phỏng đoán. Đỏ là màu phần lớn họa sĩ chọn; những người khác vẽ nó xanh lục, xanh lam hoặc tím.
- Không có trong sách
Ngài chỉ cho một nửa vì nửa kia thuộc về quân đội
Một lời giải thích hiện đại được ưa chuộng nhưng không có nguồn cổ nào. Lý do Sulpicius đưa ra đơn giản hơn: tấm áo choàng là tất cả những gì Martinô còn lại, và ngài giữ một phần để chính mình khỏi trần truồng.
- Còn tranh cãi
Ngài sinh năm 316
Cả hai năm đều đến từ các nguồn. Các con số của Thánh Grêgôriô thành Tours cho ra năm 316. Các con số của chính cuốn Cuộc đời (nhập ngũ năm 15 tuổi, chịu phép rửa năm 18 tuổi, giải ngũ khoảng hai năm sau dưới thời Julianô) cho ra khoảng năm 336. Các học giả chia rẽ, nên trang web này in cả hai.
- Còn tranh cãi
Ngài ở trong quân đội năm năm
Cuốn Cuộc đời nói khoảng năm năm. Nếu ngài sinh năm 316 và rời quân ngũ dưới thời Julianô thì phải gần hai mươi lăm năm. Một số nhà sử học nghĩ Sulpicius đã rút ngắn lại, vì một quãng đời binh nghiệp dài là điều khó coi đối với một giám mục.
- Chỉ có trong sách
Quân thù đầu hàng ngay hôm sau khi ngài từ chối chiến đấu
Cuộc đời, ch. 4. Không nguồn nào khác ghi lại cuộc đầu hàng này, và cảnh ấy khó định niên đại.
- Truyền thuyết về sau
Đàn ngỗng làm lộ chỗ ngài trốn
Trong cuốn Cuộc đời không có con ngỗng nào. Ở chương 9, một người dân Tours giả vờ vợ mình bị bệnh, Martinô ra thăm bà, và đám đông áp giải ngài về thành. Chuyện đàn ngỗng xuất hiện rất lâu về sau, có lẽ để giải thích vì sao người ta ăn ngỗng trong ngày lễ của ngài.
- Khá chắc chắn
Chữ “chapel” (nhà nguyện) trong tiếng Anh bắt nguồn từ áo choàng của ngài
Trong tiếng Latinh trung cổ, cappella, “áo choàng nhỏ”, là tên của thánh tích, rồi của nhà nguyện hoàng gia cất giữ nó, rồi của bất cứ nơi thờ phượng nhỏ nào. Các tác giả thế kỷ 9 đã giải thích như vậy. Một số ít học giả cho rằng từ này có gốc khác.
- Vững chắc từ thế kỷ 7
Các vua Frank giữ áo choàng của ngài
Một bản án của nhà vua vào khoảng năm 680 ghi lại những lời thề trên cappa của Thánh Martinô. Trước đó là gần ba thế kỷ im lặng: Sulpicius không hề nói nửa tấm áo của Martinô về sau ra sao, và không có gì cho thấy Clovis từng sở hữu nó.
- Gần như chắc chắn
Ngài qua đời ngày 8 tháng 11 năm 397
Sulpicius không cho biết ngày tháng. Năm thì đến từ Thánh Grêgôriô thành Tours; ngày thì được suy ra từ câu “nửa đêm một ngày Chúa nhật” của ông và từ lễ an táng ngày 11 tháng 11. Một vài tác giả, cả cổ lẫn kim, đặt cái chết của ngài muộn hơn vài năm.
- Truyền thống của Tours
Người thành Tours đưa thi hài ngài ra qua cửa sổ
Không có trong Sulpicius. Thánh Grêgôriô thành Tours kể chuyện này gần 200 năm sau, và câu chuyện phục vụ cho việc chính thành phố của ông đòi quyền giữ thánh tích.
- Lời đồn
Hai nghìn đan sĩ đi trong đám tang ngài
Con số là của chính Sulpicius, và chính ông cũng dè dặt: họ “được kể là” đã tụ về. Ông không có mặt ở đó.
- Truyền thuyết
Hoa nở dọc sông Loire khi thi hài ngài đi qua
Cả Sulpicius lẫn Grêgôriô đều không nhắc đến hoa hay tiết trời ấm áp. Câu chuyện là truyện dân gian về sau, giải thích những ngày ấm dịu thường đến quanh 11 tháng 11, “mùa hè Thánh Martinô”.
- Nói quá
Ngài là vị thánh đầu tiên không phải là tử đạo
Những vị không tử đạo như Thánh Antôn Ai Cập đã được tôn kính ở phương Đông. Martinô thuộc số những vị đầu tiên, và là vị nổi bật nhất ở phương Tây Latinh, có ngày lễ kính và một đền thánh hành hương.
- Vững chắc
Tên ngài nghĩa là “thuộc về Mars”
Martinus là một cái tên La Mã bình thường, tạo từ Mars, thần chiến tranh. Chuyện người cha làm lính của ngài cố ý chọn tên ấy là một phỏng đoán hợp lý, và chỉ thế thôi.
Những gì còn lại
Bỏ đi các truyền thuyết về sau và những con số đáng ngờ, vẫn còn lại khá nhiều. Con trai một người lính xứ Pannonia rời quân ngũ, sống như một đan sĩ gần Poitiers rồi gần Tours, được đặt làm giám mục trái với ý muốn của các giám mục khác, đi bộ khắp giáo phận, tranh cãi với một hoàng đế, và qua đời tại Candes vào những năm cuối thế kỷ thứ tư.
Và ngài đã làm một việc với tấm áo choàng mà chưa ai quên nổi.
Đọc tiếp
Martinô trong nghệ thuật →Người nói không →Bổn mạng của ai? →Sau cuốn sách → Nhận sách miễn phí
Nguồn: Sulpicius Severus, Cuộc đời Thánh Martinô, Thư và Đối thoại; Thánh Grêgôriô thành Tours, Lịch sử người Frank I, 36 và 48. Quan điểm của các học giả hiện đại (Babut, Delehaye, Fontaine, Stancliffe, Barnes) được tóm lược từ các sách tra cứu và bài điểm sách, không phải từ chính các cuốn sách ấy. Thấy chỗ sai? Hãy báo cho chúng tôi