Nửa Tấm Áo ChoàngHai lần từ chối

Người nói không

Một lần với vị tướng. Một lần với hoàng đế.

Người ta nhớ Martinô vì ngài đã cho đi một thứ. Người viết tiểu sử của ngài còn ghi lại những lần ngài từ chối: khi là lính, trước một đạo quân, và khi là giám mục, trước một hoàng đế. Lần đầu làm nên tên tuổi ngài. Lần sau thất bại, và ngài không bao giờ quên.

Worms: người lính không chịu chiến đấu

Cảnh này nằm ở chương 4 của Cuộc đời. Caesar Julianô đã tập hợp quân đội gần Worms, bên sông Rhine, và đang phát tiền thưởng trước trận đánh, từng người một. Đến lượt Martinô, ngài từ chối tiền và xin giải ngũ.

Julianô gọi ngài là kẻ hèn nhát, sợ trận đánh ngày mai. Martinô đáp rằng sáng mai ngài sẽ đứng trước hàng quân, không khiên, không mũ sắt. Ngài bị giam qua đêm để không thể nuốt lời. Hôm sau, theo lời Sulpicius, quân thù sai sứ giả đến và đầu hàng.

Ở đây các nhà sử học thận trọng. Sulpicius là nguồn duy nhất, ông viết khoảng bốn mươi năm sau, và các nhà viết tiểu sử thời cổ thường soạn sẵn diễn từ cho nhân vật của mình. Cảnh này thường được định vào năm 356 hoặc 357, một niên đại không dễ khớp với các mốc khác trong đời Martinô.

Cho đến hôm nay tôi đã phục vụ ngài như một người lính. Giờ xin cho tôi được làm lính của Thiên Chúa. Tôi là lính của Chúa Kitô: tôi không được phép chiến đấu.
Cuộc đời Thánh Martinô, ch. 4

Trier: vị giám mục xin tha mạng cho đối thủ của mình

Khoảng ba mươi năm sau, Martinô là giám mục Tours. Ở Tây Ban Nha, một nhà khổ tu giàu có và uyên bác tên là Priscillianô đã quy tụ một nhóm môn đồ sống nghiêm ngặt và được đặt làm giám mục Ávila. Các giám mục khác tố cáo ông là lạc giáo và dùng phù thủy. Năm 384, một công đồng ở Bordeaux lẽ ra sẽ xét xử ông. Priscillianô lại kháng cáo lên hoàng đế Magnus Maximus (Maximô) ở Trier, và hai giám mục, Ithacius và Hydatius, theo ông đến đó với tư cách người tố cáo.

Martinô cũng đến Trier. Ngài không bênh vực tư tưởng của Priscillianô. Ngài phản đối tòa án và hình phạt: theo ngài, việc các giám mục đã trục xuất những người này khỏi nhà thờ của họ là đủ rồi, còn để một hoàng đế xét xử việc của Giáo hội là một điều sai trái chưa từng nghe thấy. Chừng nào ngài còn ở trong thành, phiên tòa còn bị hoãn. Trước khi rời đi, ngài buộc Maximô hứa rằng sẽ không có đổ máu.

Để đáp lại công khó ấy, Ithacius tố cáo luôn cả Martinô là lạc giáo.

Sau khi ngài rời đi

Lời hứa không được giữ. Maximô giao vụ án cho tổng trấn Evodius. Priscillianô bị kết tội phù thủy, một trọng tội đáng chết theo luật La Mã, và bị chém đầu, có lẽ vào năm 385. Bốn người khác chết cùng ông, trong đó có một góa phụ giàu có tên là Euchrotia, và hai người nữa bị kết án sau đó. Sulpicius đếm được bảy.

Họ thường được coi là những Kitô hữu đầu tiên bị xử tử, do các Kitô hữu khác thúc ép, trong một cuộc tranh cãi về đức tin, dù tội danh chính thức là phù thủy. Thánh Ambrôsiô thành Milan từ chối hiệp thông với các giám mục đã đòi cho được những cái chết ấy. Sulpicius, người chẳng có chút thiện cảm nào với Priscillianô, viết rằng ông thấy những kẻ tố cáo cũng khó ưa như những người bị tố cáo.

Sự thỏa hiệp mà ngài hối tiếc

Câu chuyện còn phần thứ hai, kể trong Đối thoại (III, 11–13). Maximô sắp phái các viên chức sang Tây Ban Nha, có quyền truy lùng môn đồ của Priscillianô và lấy mạng hoặc tịch thu tài sản của họ. Martinô trở lại Trier để ngăn việc ấy, và từ chối hiệp thông với các giám mục quanh Ithacius.

Hoàng đế đáp lại bằng cách ra lệnh xử tử những người mà Martinô đang xin tha. Đêm ấy Martinô đến cung điện và đề nghị một thỏa thuận: ngài sẽ hiệp thông với các giám mục kia, một lần, nếu các tù nhân được tha và các viên chức được gọi về. Maximô đồng ý. Hôm sau Martinô dự nghi lễ, nhưng từ chối ký tên vào đó.

Trên đường về, ngài ngồi một mình trong rừng, lúc tự trách, lúc tự bào chữa. Sulpicius kể rằng một thiên thần bảo ngài hối hận là phải, nhưng ngài đã không còn lối thoát nào khác. Về sau Martinô nói trong nước mắt rằng ngài cảm thấy quyền năng chữa bệnh của mình đã yếu đi. Suốt phần đời còn lại, ngài không bao giờ dự một công đồng giám mục nào nữa.

Chén rượu

Một lần từ chối nhỏ hơn cũng thuộc về triều đình ấy (Cuộc đời, ch. 20). Suốt một thời gian dài Martinô không chịu ăn ở bàn của Maximô, người đã đoạt ngai vàng của một hoàng đế và mạng sống của một hoàng đế khác. Khi ngài rốt cuộc nhận lời, một người hầu mang chén đến cho hoàng đế, và hoàng đế cho chuyển đến Martinô trước, mong được nhận lại từ tay vị giám mục. Martinô uống rồi trao chén cho linh mục của mình.

Sulpicius viết rằng các giám mục khác ở triều đình đều nịnh hoàng đế; chỉ riêng Martinô “ra lệnh hơn là xin xỏ”. Đó là chân dung do một người viết tiểu sử vẽ nên, và Sulpicius có mối bất hòa riêng với các giám mục Gallia. Nhưng điều nằm bên dưới thì khá rõ. Martinô đã nói với một vị chỉ huy rằng ngài sẽ không chiến đấu, và nói với một hoàng đế rằng ông không có quyền giết người vì chuyện giáo lý.

Đọc tiếp

Martinô trong nghệ thuật →Bổn mạng của ai? →Sự thật hay truyền thuyết? →Sau cuốn sách → Nhận sách miễn phí

Nguồn: Sulpicius Severus, Cuộc đời Thánh Martinô, ch. 4 và 20; Biên niên sử II, 46–51; Đối thoại III, 11–13. Các câu trích dựa theo bản dịch tiếng Anh năm 1894 của Alexander Roberts, với lời văn hiện đại. Sulpicius gần như là nguồn duy nhất về các sự kiện này. Thấy chỗ sai? Hãy báo cho chúng tôi

Lấy sách